Батыс Қазақстанда археологтар бай әшекейленген қорымды анықтап, ол үлкен қызығушылық тудырып отыр. Қазірдің өзінде «тағы бір Алтын адам» деп аталып кеткен бұл олжа Ақтөбе облысында, Ақтөбе қаласынан шамамен 300 шақырым жерде табылған.
Қазба жұмыстары Темір ауданындағы Тасқопа ауылының маңында жүргізілуде. Тамыз айының басынан бері бұл жерде Ә. Марғұлан атындағы Археология институтының экспедициясы жұмыс істеп, бір топ қорғандарды зерттеуде. Барлығы шамамен 15 нысан анықталып, соның төртеуі әзірге зерттелді.
Қорғандардың бірінен, шамамен алты метр тереңдікте, б.з.д. V ғасырға жататын ер адамның сүйегі табылды. Ең алдымен көзге түскені — оның киімі. Киімі алтын әшекейлермен көмкерілген, бұл ерте көшпелі қоғамдардағы жоғары мәртебе мен әлеуметтік дәрежені білдіреді.
Қабірде ер адамның қасына жылқы да бірге жерленген. Оның әбзелдерінің бөліктері бағалы металдармен безендірілген, бұл да марқұмның жоғары мәртебесін айқындай түседі. Дала дәстүрінде жылқыны бірге жерлеу көбіне жауынгерлер мен көсемдерге тән болған.
Бұл олжа XX ғасырда табылған Есік қорғанындағы белгілі «Алтын адаммен» салыстырылып отыр. Ол ежелгі дәуірдің символына айналған еді. Жаңа табылған қорым да сол кезеңге жатуы мүмкін.
Қазба жұмыстарының жетекшісі Арман Бисембаев бұл зерттеу аймақтағы ерте көшпелі мәдениеттердің элиталық жерлеу орындарын кешенді түрде зерттеу жұмысының бір бөлігі екенін атап өтті. Қабірден табылған артефактілер енді мамандар тарапынан жан-жақты зерттеліп, адамның кім болғанын және оның қоғамдағы орнын анықтауға мүмкіндік береді.
Қазба жұмыстары жалғасуда. Әзірге қорғандардың аз ғана бөлігі ашылған, ал зерттеушілер алдағы уақытта жаңа олжалар табылатынына үміттенеді. Аймақ толық зерттелмегендіктен, жаңа ашылымдарға мүмкіндік мол.
Өңір басшылығы да бұл жаңалыққа пікір білдірді. Ақтөбе облысының әкімі Оңдасын Оразалин мұндай жаңалықтар ежелгі қауымдардың даму деңгейін көрсетуге мүмкіндік беретінін атап өтті. Мұндай жәдігерлер қолөнердің, сауданың және әлеуметтік құрылымның айқын дәлелі болып табылады.
Археологтар үшін бұл қорымның маңызы тек алтынмен ғана шектелмейді. Ол ерте көшпелі қоғамдардың қалай ұйымдасқанын, қайтыс болғандарды қалай жерлегенін және өз мәртебесін қалай көрсеткенін түсінуге қосымша дерек береді. Әрбір жаңа қазба осы тарихи картинаның бір бөлігін толықтыра түседі.
Тасқопа қорымы әлі де біраз уақыт зерттелуі мүмкін. Қазба жұмыстары жалғасқан сайын және артефактілер зерттелген сайын, бұл адамның өмірі, оның қоғамдағы рөлі мен екі мың жылдан астам бұрынғы өмір сүрген ортасы туралы жаңа мәліметтер пайда болады деп күтілуде.
Дереккөз: Ә. Марғұлан атындағы Археология институты.
